By Newsroom 
Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) αποτελεί σήμερα ένα από τα σοβαρότερα οικολογικά προβλήματα της Μεσογείου. Το είδος, που προέρχεται από τον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό καθώς και από την Ερυθρά Θάλασσα, εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και μέσα σε λίγα χρόνια κατάφερε να εξαπλωθεί από τις ακτές της Ανατολικής Μεσογείου μέχρι το Αιγαίο, την Κεντρική Μεσόγειο και πλέον τις δυτικές περιοχές της λεκάνης.
Η «μετανάστευση του Σουέζ»
Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν το φαινόμενο ως «Λεσσεψιανή μετανάστευση» (Lessepsian migration), δηλαδή τη μετακίνηση θαλάσσιων οργανισμών από την Ερυθρά Θάλασσα προς τη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Ο λαγοκέφαλος είναι ίσως το πιο γνωστό και επικίνδυνο παράδειγμα αυτού του φαινομένου. Η αύξηση της θερμοκρασίας της Μεσογείου λόγω της κλιματικής αλλαγής φαίνεται να ευνοεί ακόμη περισσότερο την εγκατάσταση και την εξάπλωσή του.
Η πρώτη καταγραφή του είδους στη Μεσόγειο έγινε στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες εξαπλώθηκε σε Ελλάδα, Κύπρο, Τουρκία, Ισραήλ, Μάλτα, Ιταλία, Αλβανία, Μαυροβούνιο, Γαλλία και άλλες χώρες.
Γιατί θεωρείται τόσο επικίνδυνος;
Ο λαγοκέφαλος δεν είναι απλώς ένα ξενικό είδος. Θεωρείται ένα από τα πιο επιβλαβή εισβολικά ψάρια παγκοσμίως, καθώς συνδυάζει τρία χαρακτηριστικά:
- Είναι εξαιρετικά τοξικός.
- Αναπαράγεται γρήγορα και έχει ελάχιστους φυσικούς εχθρούς στη Μεσόγειο.
- Προκαλεί σοβαρές οικονομικές ζημιές στην αλιεία.
Το είδος διαθέτει ισχυρά δόντια που σχηματίζουν ένα είδος «ράμφους». Με αυτά μπορεί να κόβει πετονιές, δίχτυα, παραγάδια και να καταστρέφει αλιευτικά εργαλεία. Παράλληλα επιτίθεται σε ψάρια που έχουν ήδη παγιδευτεί στα δίχτυα, αφήνοντας στους ψαράδες κατεστραμμένη ψαριά.
Ο κίνδυνος για τον άνθρωπο
Η μεγαλύτερη απειλή προέρχεται από την τοξίνη που περιέχει το σώμα του ψαριού. Ο λαγοκέφαλος συσσωρεύει τετροδοτοξίνη (Tetrodotoxin – TTX), μία από τις ισχυρότερες νευροτοξίνες που υπάρχουν στη φύση. Η τοξίνη βρίσκεται κυρίως στο ήπαρ, στο δέρμα, στις ωοθήκες και σε άλλους ιστούς του ψαριού.
Η τετροδοτοξίνη είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη επειδή:
- Δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα.
- Δεν εξουδετερώνεται με την κατάψυξη.
- Ακόμη και μικρή ποσότητα μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση.
Συμπτώματα δηλητηρίασης
Τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μέσα σε μία ώρα από την κατανάλωση και περιλαμβάνουν:
- Μούδιασμα στα χείλη και στη γλώσσα
- Ναυτία και εμετούς
- Ζάλη
- Μυϊκή αδυναμία
- Δυσκολία στην ομιλία
- Δυσκολία στην αναπνοή
- Παράλυση
Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να προκληθεί αναπνευστική ανεπάρκεια, κώμα ή θάνατος.
Για τον λόγο αυτό η αλιεία και εμπορία του για κατανάλωση απαγορεύεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Απειλή για τους λουόμενους;
Ο λαγοκέφαλος δεν θεωρείται επιθετικός απέναντι στους ανθρώπους όπως ένας καρχαρίας. Ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς τραυματισμούς αν κάποιος προσπαθήσει να τον πιάσει ή να τον απομακρύνει από αγκίστρι ή δίχτυ.
Τα ισχυρά δόντια του μπορούν να προκαλέσουν βαθιά τραύματα και ακρωτηριασμούς δακτύλων. Σε αρκετές χώρες της Ανατολικής Μεσογείου έχουν καταγραφεί τραυματισμοί αλιέων και λουομένων που ήρθαν σε επαφή μαζί του.
Οι συνέπειες για την αλιεία
Η οικονομική ζημιά είναι τεράστια για τους επαγγελματίες ψαράδες.
Ο λαγοκέφαλος:
- Καταστρέφει δίχτυα και παραγάδια.
- Δαγκώνει τα αλιεύματα πριν ανασυρθούν.
- Μειώνει τα αποθέματα εμπορικών ειδών ψαριών.
- Ανταγωνίζεται τα ντόπια είδη για τροφή και χώρο.
Σε ορισμένες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου οι τυχαίες συλλήψεις λαγοκέφαλων αποτελούν πλέον σημαντικό ποσοστό των συνολικών αλιευμάτων, επιβαρύνοντας το κόστος και μειώνοντας το εισόδημα των αλιέων.
Επιπτώσεις στο οικοσύστημα
Οι επιστήμονες θεωρούν τον λαγοκέφαλο κορυφαίο θηρευτή στα νέα του ενδιαιτήματα. Τρέφεται με:
- Ψάρια
- Καλαμάρια
- Χταπόδια
- Καρκινοειδή
- Μαλάκια
Η έντονη θηρευτική του συμπεριφορά οδηγεί στη μείωση πληθυσμών γηγενών ειδών και μεταβάλλει τις ισορροπίες των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Επειδή έχει λίγους φυσικούς εχθρούς στη Μεσόγειο, οι πληθυσμοί του αυξάνονται γρήγορα.
Μπορεί να αντιμετωπιστεί;
Η πλήρης εξάλειψη του λαγοκέφαλου θεωρείται πλέον εξαιρετικά δύσκολη. Οι επιστήμονες επικεντρώνονται κυρίως:
- Στην παρακολούθηση της εξάπλωσής του.
- Στην ενημέρωση ψαράδων και πολιτών.
- Στην καταγραφή πληθυσμών.
- Στην ανάπτυξη προγραμμάτων ελέγχου και περιορισμού του είδους.
Παράλληλα, αρκετές μελέτες προειδοποιούν ότι χωρίς αποτελεσματικά μέτρα ο λαγοκέφαλος θα συνεχίσει να επεκτείνεται προς τα δυτικά και πιθανόν πέρα από τα όρια της Μεσογείου.
Συμπέρασμα
Ο λαγοκέφαλος αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς οι ανθρώπινες παρεμβάσεις στο περιβάλλον, όπως η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ, σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή, μπορούν να μεταβάλουν δραματικά τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Η παρουσία του στη Μεσόγειο δεν είναι απλώς μια βιολογική περιέργεια. Πρόκειται για έναν επικίνδυνο εισβολέα που απειλεί τη δημόσια υγεία, προκαλεί σοβαρές οικονομικές απώλειες στους αλιείς και επηρεάζει την ισορροπία της θαλάσσιας ζωής σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου. Η ενημέρωση των πολιτών και η έγκαιρη αναγνώριση του είδους αποτελούν σήμερα τα σημαντικότερα όπλα απέναντι σε έναν οργανισμό που έχει ήδη αλλάξει τον χάρτη της μεσογειακής βιοποικιλότητας.